Bài hướng dẫn · đọc kèm toàn văn Thông tư 99/2025/TT-BTC về tài khoản 221
Ngưỡng trên 50% quyền biểu quyết chỉ là điểm khởi đầu. Chế độ kế toán còn đưa ra bốn trường hợp dưới 50% vẫn là công ty con, và cả trường hợp nắm quá bán mà vẫn không phải công ty mẹ.
Cho mục đích ghi sổ kế toán và lập Báo cáo tài chính, chỉ hạch toán vào tài khoản 221 khi nhà đầu tư nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết và có quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động của đơn vị khác, nhằm thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động của doanh nghiệp đó. Khi công ty mẹ không còn quyền kiểm soát công ty con thì ghi giảm khoản đầu tư.
| Tình huống | Cách hạch toán |
|---|---|
| Tạm thời nắm trên 50% quyền biểu quyết, không dự định thực thi quyền biểu quyết, mục đích là mua bán công cụ vốn để kiếm lời | Hạch toán là chứng khoán kinh doanh, không vào tài khoản 221 |
| Nắm phần lớn quyền biểu quyết nhưng các quyền đó không có ý nghĩa thực chất | Nhà đầu tư có thể không có quyền chi phối hoặc kiểm soát đối với bên được đầu tư |
| Có ý định thanh lý công ty con trong tương lai | Vẫn là quyền kiểm soát bình thường, đây không phải quyền kiểm soát tạm thời |
Nhà đầu tư có thể không có quyền chi phối hoặc kiểm soát đối với bên được đầu tư ngay cả khi nắm giữ phần lớn quyền biểu quyết, nếu các quyền biểu quyết đó không có ý nghĩa thực chất.
Ví dụ, một nhà đầu tư nắm giữ hơn một nửa quyền biểu quyết có thể không còn quyền chi phối nếu các hoạt động liên quan của bên được đầu tư chịu sự điều hành, giám sát của cơ quan khác.
Doanh nghiệp căn cứ vào tỷ lệ khoản đầu tư được thanh lý, nhượng bán hoặc thu hồi để ghi giảm khoản đầu tư vào công ty con. Phần chênh lệch giữa giá trị hợp lý của tài sản thu được so với phần giá trị ghi sổ khoản đầu tư được ghi nhận là doanh thu hoạt động tài chính nếu lãi, hoặc chi phí tài chính nếu lỗ.
Trường hợp mua khoản đầu tư vào công ty con trong giao dịch hợp nhất kinh doanh, bên mua phải xác định ngày mua, giá phí khoản đầu tư và thực hiện các thủ tục ghi sổ kế toán theo đúng quy định của Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 11 hợp nhất kinh doanh.
Xem thêm: Hạch toán tài khoản 222 đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết
Trên 50% quyền biểu quyết và có quyền chi phối các chính sách tài chính, hoạt động. Ngoài ra còn bốn trường hợp dưới 50% vẫn được hạch toán vào tài khoản 221.
Nếu nắm giữ vì mục đích thương mại và quyền kiểm soát chỉ là tạm thời thì hạch toán là chứng khoán kinh doanh.
Không. Việc doanh nghiệp có ý định thanh lý công ty con trong tương lai không được coi là công ty mẹ có quyền kiểm soát tạm thời.
Chênh lệch giữa giá trị hợp lý của tài sản thu được và giá trị ghi sổ khoản đầu tư ghi vào doanh thu hoạt động tài chính nếu lãi, hoặc chi phí tài chính nếu lỗ.
Có. Công ty con là đơn vị có tư cách pháp nhân, hạch toán độc lập, chịu sự kiểm soát của công ty mẹ.